İngilizce dilindeki kelimelerin telaffuzuna daha yakından bakarsanız, kelimelerin aynı harflere sahip olmalarına rağmen farklı ses çıkardıklarını fark edersiniz. Örneğin, go ve dog kelimelerini ele alalım; her iki kelimede de o harfi bulunmaktadır. Ancak kelimelerin sesleri birbirinden oldukça farklıdır. Bunun nedeni, kelimelerin çıkardığı sesin harflerin fonemiyle (ses birimiyle) doğrudan ilişkili olmasıdır ve bugün ayrıntılı olarak tartışacağımız konu da tam olarak budur: fonemik farkındalık (ses birimsel farkındalık) ve bunu nasıl geliştirebileceğiniz.

Konuyu daha net kavrayabilmek için bazı tekerlemelere ve kafiyelere göz atalım –

“How now Brown Cow?”

Veya,

“Moses Supposes His Toeses Are Roses”

Her iki örnekteki kelimelere tekrar bakın. Sesleri birbirine çok benziyor, değil mi? Çünkü bunlar aynı fonemik gruptan gelmektedir.

Bugün fonemler ve fonemik farkındalık hakkında her şeyi öğreneceksiniz. Kılavuzun tamamını inceledikten sonra, aşağıdaki konular hakkında ayrıntılı bir kavrayışa sahip olacaksınız –

Öyleyse başlayalım, ne dersiniz?

Fonemler Nedir ve Neden Onları Öğrenmelisiniz?

Fonemlerin telaffuzla çok yakın bir bağı vardır. Telaffuz bize belirli bir kelimenin bir bütün olarak nasıl ses vermesi gerektiğini söylerken, bir fonem tek bir harfin veya bir harf kümesinin çıkardığı sesi belirler.

Bununla birlikte, bir harf, kelime içinde nasıl kullanıldığına bağlı olarak farklı fonemlere sahip olabilir.

Kulağa kafa karıştırıcı mı geliyor?

Bir örnekle size yardımcı olmama izin verin!

C ve K harflerini düşünün. İki farklı harf olmalarına rağmen, kullanıldıkları kelimeye bağlı olarak her ikisi de aynı /k/ sesini temsil edebilir. Örneğin, Cross ve Kill kelimelerini ele alalım. Burada hem C hem de K harfi tamamen aynı sesi, yani /k/ sesini vermektedir.

Peki bu durum neden gerçekleşir?

Bu sorunun cevabını bulmak için dillerin kökeninin temeline inmeniz gerekecektir. Fonemik dil olarak adlandırabileceğimiz bazı diller vardır.

Bu, bir dilin sahip olduğu tüm sesleri ifade etmek için birebir karşılık gelen harflere sahip olduğu anlamına gelir. İspanyolca, Almanca veya Lehçe gibi diller bu kategoriye girer. Bu dillerin barındırdığı tüm seslerle düzenli biçimde eşleşen bireysel harfler bulabilirsiniz.

Diğer taraftan, farklı seslerle birebir eşleşen belirgin harflere sahip olmayan diller de vardır. İngilizce tam olarak bu kategoriye girer.

İngilizce dilinde 44 farklı ses veya fonem vardır, ancak bu sesleri ifade etmek için alfabede yalnızca 26 harf bulunmaktadır.

İşte bu yüzden belirli bir harf birden fazla sese sahip olabilir. Bazen de belirli bir sesi ifade etmek için birden fazla harf bir araya getirilir.

Örneğin, P harfi tipik olarak /p/ sesini ve H harfi /h/ sesini verir, ancak genellikle bir araya gelerek /f/ sesini oluştururlar.

Hatta phoneme kelimesinin kendisi bile fonim şeklinde okunur!

Daha Fazlasını Okuyun: Yaratıcı İmla (Inventive Spelling) ve Fonolojik Farkındalık ile Bağlantısı

Fonemik Yazım: Yazımın Diğer Türü!

Phoneme kelimesinin kulağa nasıl fonim gibi geldiğinden bahsettim. Neden doğrudan bu yazımı kullanmadığımızı merak ediyor olmalısınız; bu işleri çok daha basit hale getirirdi.

Gerçek “phoneme” yazımını kullanmamızın arkasında pek çok tarihsel ve etimolojik neden vardır. Şimdi bunların ayrıntılarına girmeyeceğim.

Ancak İngilizcede farklı bir yazım türü daha vardır. Bu yazım türü, farklı kelimelerin doğru telaffuzunu kesin olarak belirlemek için kullanılır.

Bu farklı yazım türüne fonemik yazım veya fonemik transkripsiyon denir.

Tanım olarak fonemik yazım, bir kelimenin gerçek sesini tam olarak ortaya koymaya yarayan yazım biçimidir.

Şimdi sizi az önceki örneğimize geri götürelim. Phoneme kelimesinin fonemik yazımı /ˈfəʊniːm/ şeklindedir.

Ne düşündüğünüzü biliyorum – İngilizce ne zamandan beri bu tuhaf görünümlü harflere sahip?!

Hatırlayacak olursanız, İngilizce dilinde 44 ses olduğunu belirtmiştim. Bu sesleri ifade etmek için tasarlanmış tam 44 farklı sembol vardır. Bu karakterlere fonemik harfler veya fonemik semboller (telaffuz işaretleri) adı verilir.

Bu kılavuzun ilerleyen bölümlerinde bu konuya değinecek ve tüm farklı fonemik sembolleri sizlere tanıtacağım.

Şu an için bilmeniz gereken tek şey, İngilizce diline tam anlamıyla hakim olmak ve keskin bir fonemik farkındalığa ulaşmak istiyorsanız fonemik yazımı bilmenin zorunlu olduğudur.

Kusursuz bir telaffuza ve İngilizce konuşma becerisinde güçlü bir yetkinliğe sahip olmak istiyorsanız, fonemik farkındalığa sahip olmanız şarttır. Bunun başka bir yolu yoktur.

Kemerlerinizi bağlayın!

Bugün bu konuyu enine boyuna, son derece derinlemesine inceleyeceğiz!

Fonemik Farkındalığı Öğrenmek veya Öğretmek: Kolay Bir İş Değil

Artık fonemin ve fonemik yazımın ne olduğuna dair temel bir fikriniz olduğuna göre, asıl önemli meseleden konuşmaya başlayalım – fonemik farkındalığı nasıl öğretebilir veya öğrenebilirsiniz?

Bu konuyu ele alırken dört farklı açı bulunmaktadır. Siz şunlardan biri olabilirsiniz:

1. Çocuklarına öğretmeye çalışan bir ebeveyn
2. Öğrencilerini eğitmeye çalışan bir öğretmen
3. Fonemik farkındalığı bizzat öğrenmeye çalışan bir öğrenci
4. İkinci bir dil olarak İngilizce (ESL) öğrenmeye çalışan yetişkinler

Bu zorlukla karşılaşan herkese rehberlik edecek çok değerli önerilerim var.

Bir Ebeveyn Çocuklarına Öğretirken Ne Yapmalıdır?

Her çocuk, sesleri ve telaffuzu öğrenirken başlangıçta zor anlar yaşar çünkü kurallar ilk başta oldukça kafa karıştırıcı görünür.

Çocuklarınızın fonemlerle ilgili sorun yaşadığını gösteren bazı ipuçlarını tespit edebilirsiniz. Çocuklarınızda şu belirtileri gözlemlemeye çalışın –

• Çocuğunuz rat, bat ve cat gibi benzer ses çıkaran kafiyeli kelimeleri aklına getiremez.
• Kelime oyunlarına veya tekerlemelere karşı ilgisiz görünür.
• Çocuklarınız aynı kelimeleri sıklıkla yanlış telaffuz eder; örneğin, defalarca düzeltmenize rağmen “right” veya “crayon” kelimelerini yanlış söyler.

Bunlar, çocuklarınızın fonemler konusunda desteğe ihtiyacı olduğunu gösteren yaygın belirtilerden bazılarıdır.

Peki bu sorunların üstesinden gelmelerine yardımcı olmak için ne yapabilirsiniz?

Bu süreçte izleyebileceğiniz birçok harika yöntem mevcuttur.

Bir Ebeveynin İzleyebileceği Stratejiler

Bir ebeveyn olarak “Öğrenme evde başlar” deyişi sizin temel rehberiniz olmalıdır. Çocuğunuzun eğitimine destek olmak için yapabileceğiniz o kadar çok şey var ki. Çalışmalarında onlara destek olursanız, bir adım önde başlarlar ve yeni şeyler öğrenme konusunda çok daha meraklı olurlar. Bu durum aynı zamanda kendi kendilerine keşfetme yeteneklerini de geliştirir.

O halde lafı daha fazla uzatmadan, bu öğretim stratejilerine geçelim!

• Öncelikle çocuklarınızın okulda öğrenecekleri ders materyallerine bizzat aşina olun. Okulda fonemik farkındalık öğretilip öğretilmeyeceği konusunda okul öğretmenlerine danışın.
• Bu konular okulda öğretilmiyorsa, evde temel bilgileri öğretmek için özel zaman ayırmalısınız. Hatta öğretmenlere bu temel konuların okul müfredatına dahil edilmesini önerebilirsiniz.
• Çocuklarınız öğretmenlerin bu temel konuları öğrettiği yaş aralığını çoktan geçmişse, çocuğunuz için bire bir özel seanslar düzenleyip düzenleyemeyeceklerini sorun.
• Birlikte kitap okuma alışkanlığı edinin. Kafiyeli kitapları veya şiirleri okumayı denerseniz bu süreç çok daha verimli olacaktır.
• Kelime dağarcığını geliştirmeye odaklanan farklı uygulamaları veya web sitelerini deneyebilirsiniz. Kelime geliştirme alıştırmaları yaparken kelimeleri harf harf kodlamalarını isteyin. Yanlış yaparlarsa onları nazikçe düzeltin. SpellQuiz, geniş imla alıştırmaları koleksiyonu ve kelime pratikleri ile bu süreçte size büyük destek sağlayacaktır.

Ebeveynlerin Uygulayabileceği Faydalı Aktiviteler

İşte fonemik beceri gelişimine katkı sağlayacak bazı etkili aktiviteler –

• “/ch/, /sh/ veya /ph/ ile başlayan aklına gelebildiği kadar çok kelime bul” tarzında mini bilgi yarışmaları düzenleyin. Bu, beyin fırtınası yapmalarını ve benzersiz fonemlere sahip yeni kelimeler keşfetmelerini sağlayacaktır.
• Yeni tekerlemeler oluşturmaya çalışın; mantıklı bir anlama sahip olması gerekmez, sadece benzer seslere sahip kelimeleri bir araya getirin. Örneğin: “Nobody was nice to Nancy’s neighbor Nick.”
• Kafiyeli kelimeler üzerinde çalışabilirsiniz. Tıpkı tekerleme üretmek gibi, kafiyeler oluşturabilirsiniz. Çocuğunuzdan kafiyeli kelimeler bulmasını isteyin. Örneğin bot ile kafiyeli kelimeler bulmasını söyleyin. Cot, dot, hot, rot gibi kelimeler bulmaya çalışacaktır.

Bir Öğretmen Öğrencilerine Öğretirken Ne Yapmalıdır?

Bir öğretmen, fonemleri öğretirken ebeveynlere kıyasla çok daha fazla zorlukla karşılaşır.

Neden mi?

Bir ebeveyn aynı anda en fazla iki çocuğa ders verirken, öğretmen bütün bir sınıfı eğitmek zorundadır. Her çocuk farklı bir hızda öğrendiği için, öğretmenin derslerini mümkün olduğunca kişiselleştirilmiş hale getirmesi gerekir.

Yine de öğretmen çalışma gruplarına görevler vererek her bir bireyin gelişimini gözlemleyebilir. Öğretim sırasında bir öğretmen öğrenciler arasında aşağıdaki sorunları fark edebilir; dolayısıyla şu zorluklarla yüzleşmeye hazır olmalıdır –

• Öğrenciler eksiksiz bir kelime oluşturmak için sesleri birbirine bağlamakta zorlanabilirler. Örneğin, bir öğrencinin pick gibi tam bir kelime yapmak için /p/, /i/ ve /ck/ gibi fonemleri birleştirememesi son derece olağandır.
• Yeni kelimeler üretmek için boşlukları doğru fonemle doldurma görevi verirseniz, bazı öğrenciler bunu başaramayacaktır. Örneğin öğrencilerinizden mate kelimesini oluşturmak için fate kelimesindeki /f/ sesini /m/ ile değiştirmelerini isterseniz, bazıları zorlanacaktır.
• Çocuklar arasında en yaygın sorun, bir kelimedeki hece sayısını tespit etmektir. Örneğin, küçük bir çocuğun particular gibi karmaşık kelimelerdeki hece sayısını belirlemesi hiç de kolay değildir.

Bir öğrencinin fonemleri öğrenirken karşılaşabileceği pek çok farklı sorun olabilir. Bahsettiklerim sadece en yaygın olanlardan birkaçıdır.

Artık sınıfta karşılaşabileceğiniz sorunlar hakkında net bir fikriniz var. Bu nedenle hazırlıklı olmalı ve bu engelleri aşmak için yaratıcı çözümler geliştirmelisiniz.

Farklı durumlarda uygulayabileceğiniz yaratıcı çözümleri aşağıda bir araya getirdim. İnceleyelim:

Öğretmenlerin Sınıfta Uygulayabileceği Stratejiler

Fonem kavramını kavramak birçok çocuk için oldukça zordur. Ne yazık ki öğretmenlere bu durumlarda rehberlik edecek özel eğitimler her zaman bulunmaz.

Bununla birlikte, aşağıdaki çözümlerin size çok yardımcı olacağını umuyorum. Herhangi bir öğrencide özel bir sorunla karşılaşırsanız yaratıcı olmayı ihmal etmeyin:

• İlk gün sınıfa tüm fonemlerin yer aldığı kapsamlı bir liste dağıtın veya asın. Tabloyu sürekli görmek öğrencilerin görsel aşinalığını artıracaktır.
• Öğrencilerinize standart alfabeyi öğretirken izlediğiniz pedagojik mantığın aynısını izleyin. Fonemik alfabeyi tamamen ayrı bir alfabe olarak düşünün.
• Öğrencilerinize daima somut örneklerle öğretin. Örnekler, öğrencilerin kullanım alanlarını kavramasına yardımcı olur ve öğrenme sürecini pratikleştirir.
• İşlerin kolaylaşması için derslerinize her zaman son derece basit örneklerle başlayın. Tüm fonemik harfleri önce tek heceli kelimeler içinde göstermek çok daha faydalı olacaktır.
• Akranlarının gerisinde kalan öğrencilere bire bir mini dersler verin.
• Öğrencilerin en çok zorlandığı fonemleri tek tek tespit edin ve bu ses birimleri için mümkün olduğunca çok örnek sunun.
• Müfredata konuyla ilgili bol kafiyeli hikaye kitapları ekleyin. Öğrenciler ne kadar çok okursa, sesleri o kadar hızlı kavrarlar.
• Tüm sınıfa tek tip ders anlatmak yerine, benzer öğrenme hızına sahip küçük gruplara ayırmayı deneyebilirsiniz. Bu sizin işinizi büyük ölçüde kolaylaştıracaktır.
• Kafiyeli tekerlemeler, küçük çocukların fonemleri öğrenmesi için en iyi çalışma materyalidir. Tekerlemelerin tadını çıkarmalarına izin verin; fonem pratiği yaptıklarının farkına bile varmayacaklardır.
• Son olarak, sabırlı olun ve asla acele etmeyin; acelecilik çocukların dersten korkmasına yol açar.

Çocuğun Bakış Açısını Anlamaya Çalışın: Fonem Öğrenmeyi Sevmeyebilirler!

Fonemleri öğrenmenin nasıl hissettirdiğini çok iyi biliyorum. Hayır, ben de çocukken buna bayılmazdım, hatta nefret ederdim! Anneme sürekli sızlanır, fonem kitabını okumamak için sık sık dolabın içine saklanırdım.

Dolayısıyla, çocuğunuz da bundan hoşlanmıyorsa bu son derece doğal bir tepkidir!

Bir çocuk fonemlerle ilgili sorun yaşıyorsa sık sık şu tür cümleler kurabilir –

• “pit ve lit kelimelerinin nasıl aynı ses verdiğini anlamıyorum, onlar tamamen farklı kelimeler!”
• “Kafiye oyunlarından nefret ediyorum!”
• “flush gibi ses çıkaran hiçbir kelime yok!”
• “tomato kelimesinde kaç hece olduğunu bilmiyorum!”
• “Karnım ağrıyor! (bariz bir bahane) Şimdi okumak istemiyorum.”

Çocuklarınıza fonemik farkındalığı öğretmeye çalıştığınızda onlar da benzer şeyler söylüyor mu?

Hayal kırıklığına kapılmamalısınız; neredeyse tüm çocuklar bir noktada bu tepkileri gösterir. Sabırlı olmalı ve onlara zorla fonem öğretiyormuşsunuz hissi vermeyen yaratıcı fikirler bulmaya çalışmalısınız.

İşin sırrı, fonemleri baskı altında hissettirmeden veya “ders çalıştırılıyormuş” havası yaratmadan eğlenceli şekilde öğretmektir.

Yeni Öğrenenlerin Benimseyebileceği Stratejiler

Bir çocuğun fonemleri öğrenmesine yardımcı olabilecek bazı pratik çözümler belirledim. Bu stratejiler yeni başlayan yetişkinlere, özellikle de İngilizceyi ikinci dil olarak öğrenen (ESL) öğrencilere de başarıyla uygulanabilir.

Bir öğrencinin denemesi gereken ilk şey, tamamen yeni bir şey öğrendiğini ve bunda ustalaşmanın zaman alacağını kabul etmektir. Bu gerçek sadece fonemler için değil, her türlü öğrenme süreci için geçerlidir.

İkinci önerim, karşılaşılan tüm zorlukların kişisel bir listesini çıkarmaktır. Size ne kadar strateji sunarsam sunayım, kendi eksiklerinizi bilmezseniz etkisi sınırlı kalır. Herkes farklı hızda öğrenir ve herkes öğrenirken kendine has sorunlarla karşılaşır.

Bu nedenle takıldığınız noktaların bir listesini yapmalı ve özellikle bu konular üzerinde çalışmalısınız.

Üçüncü ipucu özellikle ESL öğrencileri içindir: İngilizce öğrenmeye yeni başladığınız için, ana dilinizin ses kurallarını İngilizcenin kurallarıyla karşılaştırabilirsiniz. Her dil kendine özgüdür, ancak pek çok ortak sesletim mantığı bulunabilir.

Yeni Başlayanlar İçin Faydalı İpuçları

Ayrıca şu pratik adımları da deneyebilirsiniz; sizin için oldukça yararlı olacaktır –

• Öğretmeninizle iş birliği yapmaya istekli olun. Siz ve öğretmeniniz uyum sağladığı anda öğrenme sonuçları çarpıcı biçimde olumlu yönde değişir.
• Sabırlı olun, hata yaptığınızda kendinize yüklenmeyin.
• Bol bol okumaya açık olun; ne kadar çok okursanız, o kadar yetkinleşirsiniz.
• İngilizce filmler veya diziler izleyin, diyaloglardaki telaffuzları yakalamaya çalışın.
• En sevdiğiniz İngilizce şarkıları yüksek sesle söyleyin. Utangaçsanız, duş alırken banyoda söyleyebilirsiniz. Elbette pek çok hata yapacaksınız ama aynı zamanda ağız kaslarınız doğru seslere alışacaktır.
• Birini dinlerken tek tek kelimelere dikkat edin. Kelimelerin nasıl ses çıkardığına odaklanın.

Daha zorlu öğrenme etkinliklerine geçmeden önce sight words (görsel kelimeler) listesini gözden geçirmek her zaman mükemmel bir fikirdir.

Öğrenmenin Psikolojisi

Yeni bir şey öğrenmek stresli ve zaman alıcı olabilir. Ancak denemekten asla vazgeçmemelisiniz.

Zorlandığınız anlarda kendinize şunu söyleyin: “Bunu yapabilirim, yapacağım ve hiçbir şey beni durduramaz!”

Bu son derece güçlü bir oto-telkindir ve motive kalmanıza yardımcı olur. Dahası, bilinçaltınız hedeflerinize ulaşmanız için zihinsel enerjinizi daha verimli kullanacaktır.

Bu psikolojik teknik, özellikle o stresli mühendislik sınavı gecelerinde zorlukların üstesinden gelmemde bana çok yardımcı oldu!

Fonemik farkındalığın İngilizce diline, özellikle de konuşma becerilerine hakim olmada muazzam bir rol oynadığına şüphe yoktur.

Farklı araştırmacılar, fonemik farkındalığın genel dil öğrenme sürecinde belirleyici bir etkiye sahip olduğunu kanıtlamıştır. Gelişmiş bir fonemik farkındalık sayesinde bir öğrenci, İngilizcenin diğer yönlerini çok daha hızlı ve kolay bir şekilde kavrar. Fonemleri, üzerine tüm İngilizce dil becerilerini inşa edeceğiniz sağlam bir temel olarak düşünün.

Öğretmenlerin Çocukların Gözünde Bir Yıldız Olmasını Sağlayacak İpuçları

Fonem Öğretmek Bahçıvanlık Yapmaya Benzer!

Bahçeyle ilgilenmeyi planladığınızda, daha iyi bir hasat ve daha sağlıklı bitkiler elde etmek için izlemeniz gereken belirli ön adımlar vardır. Bunlara bahçıvanlığın ön koşulları diyelim.

Neden bir anda bahçıvanlıktan bahsetmeye başladım?

İster inanın ister inanmayın, fonem öğretmek tıpkı bahçıvanlık gibidir!

Fonemleri öğretmeye başlamadan önce de uygulamanız gereken bazı hazırlık adımları vardır. Öğrencileriniz asıl fonem öğrenme sürecine girmeden önce bu adımlardan geçerse, çok daha sağlam bir temele sahip olacak ve beceriyi hızla kazanacaklardır.

Gelin bunlara “faydalı ön hazırlıklar” diyelim!

Dersler Kısa ve Öz Olmalıdır!

Öğrenciler, özellikle de çocuklar, oldukça kısa bir dikkat süresine sahiptir. Ders çalıştıklarının farkında olduklarında bu süre daha da kısalır.

Ders seanslarınız 15 dakikadan uzun olmamalıdır.

Küçük bir öğrenci bu süreden daha uzun süre kesintisiz odaklanamaz. Bu süreyi aşmamak ve seansları kısa ama sık aralıklarla tutmak en doğrusudur.

Dersleri Önceden Planlayın ve Öğrencilerinizle Paylaşın

Öğrenciler belirli bir derste ne öğreneceklerini önceden bilirlerse, derse çok daha iyi konsantre olurlar. Hatta ders materyallerini dersten önce onlara kısaca gösterebilirsiniz.

Bu hazırlık onları derse zihnen hazırlar ve bilinmezlik hissini kırarak kavramayı kolaylaştırır.

Dahası, öğrenciler sürece dahil olduklarını hisseder ve bu da sınıfta güzel bir “takım olma” duygusu yaratır.

Hikayeler veya Temalar Kullanın

Derslerinize ilgi çekici bir tema veya kurgu dahil etmeyi başarırsanız, öğrenciler derslerinizden büyük keyif alacaktır.

Örneğin, Külkedisi veya Peter Pan hikayelerini kullanarak araya fonemleri yerleştirebilirseniz, öğrenciler derse çok daha pürdikkat odaklanacaktır.

Bu teknik, öğretim sürecini çok daha doğal, neşeli ve tasasız hale getirir.

Birlikte Okuyun, Birlikte Öğrenin!

Şimdi çok yaygın ancak sıklıkla göz ardı edilen bir öğretim tekniğinden bahsedeceğim: paylaşımlı okuma (shared reading). Paylaşımlı okuma, öğretmen ve öğrencinin bir metni birlikte sesli olarak okuduğu bir yöntemdir.

Ne yapmanız gerekecek?

Sizin ve tüm öğrencilerinizin elinde aynı metin (kitap) olacaktır. Önce siz metinden bir cümle okursunuz. Ardından öğrencileriniz aynı cümleyi hep birlikte sizin ardınızdan tekrar eder.

Çok basit görünebilir ancak benzersiz bir katkı sağlar.

Bir öğrenci belirli bir kelimenin telaffuzunu bilmiyorsa, bunu sizden anında doğru şekilde öğrenir ve ardından arkadaşlarıyla birlikte sesli olarak güvenle okur.

Bu yöntemle çok sayıda yeni kelimeyi de zahmetsizce dağarcıklarına katarlar.

Tekrar Tekrar Pekiştirin!

Bir öğrencinin önceki bir dersi unutması son derece olağandır. Bu yüzden geçmiş konuları düzenli olarak tazelemelerini sağlamalısınız.

Daha önce belirttiğim gibi, ana dersleriniz 15 dakikayı geçmeyecektir. İlk 15 dakika içinde yeni konuyu öğretebilir, ardından yaklaşık 10 dakikayı önceki bir dersi tartışmaya ayırabilirsiniz.

Fakat konuları harmanlayın: Sadece bir önceki günün dersini değil, haftalar önce öğrettiğiniz rastgele bir konuyu gündeme getirin.

Bu, temeli çok daha sağlamlaştıracaktır.

Heceleri Öğretmeden Önce İki Parçalı Kelimeleri Öğretin

Öğrencilere fonemleri öğretirken, er ya da geç heceler konusunu da öğretmek zorunda kalırsınız. Bu, fonem öğretiminin zorunlu bir adımıdır.

Bununla birlikte, küçük çocuklar bir kelimedeki heceleri soyut biçimde ayırmakta sıklıkla zorlanırlar.

Peki bu süreci nasıl kolaylaştırabilirsiniz?

İşin püf noktası, onlara önce iki parçalı birleşik kelimeleri (two-part words) öğretmektir. İki bağımsız kelime bir araya gelerek yeni bir kelime oluşturduğunda, buna iki parçalı kelime denir.

Örneğin, cowboy veya seashore kelimeleri bu türün harika ve basit örnekleridir.

Öğrencilerinize cowboy veya seashore kelimelerini duyduklarında akıllarına ne geldiğini sorun.

Çocuklar bu kelimeleri kolayca iki bölüme ayırabilirler; yani cowboy kelimesini cow ve boy olarak bölerler. Farkında bile olmadan ilk heceleme derslerini başarıyla almış olurlar!

İki parçalı kelimeleri bölmede ustalaştıklarında, üç parçalı kelimelere ve ardından standart hecelere geçebilirsiniz.

Farklı Olan Kelimeyi Bulma Oyunu

Öğrencilerin kafiye becerilerine yardımcı olmak için eğlenceli bir oyun oynayabilirsiniz. Bu oyun onların işitsel ayırt etme yeteneklerini geliştirecektir.

Önce onlara bir ana kelime verin. Ardından iki ila üç seçenek sunun ve bu seçeneklerden hangisinin ana kelimeyle kafiyeli olduğunu sorun.

Örneğin, tahtaya bir kedi (cat) resmi çizin. Resim öğrencilerin görsel dikkatini çeker. Burada ana kelimemiz cat‘tir.

Şimdi onlara üç seçenek verin – hat, sun ve run. Ardından bu üç kelimeden hangisinin cat ile benzer ses çıkardığını (kafiyeli olduğunu) sorun.

Bu teknik, kafiyeli sesleri ayırt etme becerilerini doğrudan güçlendirecektir.

Dilbilim Uzmanlarının Paylaştığı Yönergeler

Önceki bölümde paylaştığım ipuçları sahadaki deneyimlere dayanmaktadır; bununla birlikte dilbilim uzmanları fonem öğretim yöntemlerini bilimsel bir protokole bağlamışlardır.

Aşağıdaki adımlar, belirli bir fonem öğrenme görevini en verimli şekilde öğretmenize yardımcı olmak için tasarlanmıştır.

Derslerinizi daha etkili kılmak için şu adımları takip edebilirsiniz –

1. Standart yazımın yanı sıra fonemik yazımı da gösterin. Bir kelimedeki seslerin her biri birden fazla harfle temsil edilebilir. Örneğin, onlara cheese kelimesinin sesini öğretiyorsanız, tahtaya /ch/-/ee/-/z/ yazarak gösterin. Bu sayede öğrencileriniz o kelimede kaç tane ses birimi olduğunu net bir şekilde görecektir.
2. Sürekli seslere sahip kelimeleri öğretirken sesleri uzatarak vurgulayın (Mmmm, Ssss, Rrrrr vb.). Bu sesler kulak tarafından kolayca ayrıştırılır. Örneğin, ring gibi kelimeleri öğretirken fazladan vurgu yapıp Rrrring şeklinde seslendirin.
3. Öğrencilerinize basit bir kural öğretin: Başlangıç ve bitiş seslerini yakalamak kolaydır, ancak kelimenin ortasındaki sesleri ayırt etmek biraz daha fazla dikkat gerektirir.
4. Kelimeleri oluşturan yaygın hece kalıplarını öğretin: Önce Sessiz-Sesli (CV) kalıbı gelir, ardından Sesli-Sessiz (VC) kalıbı, son olarak da Sessiz-Sesli-Sessiz (CVC) kalıbı tanıtılmalıdır.

Başlangıç ve Uyak (Onset and Rimes): Fonemik Farkındalık İçin En İyi Araç

Yıllar boyunca eğitimciler, öğrencilerin fonemik farkındalığın temellerini kavramasına yardımcı olan son derece etkili bir araçtan yararlanmışlardır.

Bildiğiniz gibi İngilizce kelimeler arasında çok sayıda ortak kalıp vardır. Bu yaygın kalıpları öğretebilirseniz, öğrencileriniz aynı kalıba sahip diğer tüm kelimeleri otomatik olarak okumayı ve telaffuz etmeyi öğrenecektir.

Tüm kelimeleri tek tek ezberletmektense bu ses kalıplarını öğretmek çok daha hızlı ve metodik bir yaklaşımdır.

Bu yöntem pedagojide Onset and Rimes (Başlangıç ve Uyak) yöntemi olarak bilinir.

Peki bu yöntemin arkasındaki temel mantık nedir?

Onset (başlangıç sesi), bir hecenin ilk sesli harfinden önceki sessiz harfi veya harf grubunu ifade eder. Rime (uyak) ise hecenin sesli harfini ve ardından gelen sessiz harfleri kapsar. Kelimeye ses kalıbını veren kısım işte bu Rime bölümüdür.

Kulağa karmaşık mı geldi?

Hemen bir örnekle somutlaştıralım: band kelimesini ele alalım. Bu kelimede onset kısmı /b/, rime kısmı ise -and ekidir.

Şimdi kalıba dikkat edin: Bu -and rime parçası pek çok kelimede karşımıza çıkar. Örneğin hand, land, rand, sand gibi kelimeler tamamen aynı rime yapısına sahiptir.

Bu tekniği öğretmek son derece etkilidir, çünkü öğrenciler somut fonem kurallarını kavramadan çok önce başlangıç ve uyak seslerini sezgisel olarak tanıyabilirler.

Şimdi onset ve rime kavramını öğrencilerinize nasıl aktarabileceğinizi adım adım anlatalım.

Kelime Oyunlarıyla Başlayın

Onset ve rimes derslerinize başlamadan önce kelime oyunlarıyla öğrencilerinizin merakını uyandırın. Katı kurallar yerine kafiyelerle başlarsanız dersleriniz çok daha eğlenceli geçecektir.

Bunu neden yapmalısınız?

Kafiyeler akılda kalıcıdır ve hafızada daha derin iz bırakır. Üstelik dersleri neşeli hale getirirseniz çocuklar öğrenirken çok daha mutlu olurlar.

İnanmıyor musunuz?

Bir sonraki dersinize şu ifadeyle başlayın: “There is a wocket in my pocket!” Öğrencileriniz küçük yaş grubundaysa, sadece uydurma wocket kelimesini duyduklarında bile kıkırdamaya ve gülmeye başladıklarını göreceksiniz!

Bu, komik bir şey duydukları için dikkatlerini anında üzerinize çekmenizi sağlayan harika bir numaradır.

Fakat aslında çok daha büyük bir şeyin tohumunu ektiniz: Onlara harika bir onset ve rime örneği sundunuz. Wocket ve pocket kelimeleri birebir aynı fonetik kalıbı taşır.

Yardımcı Olabilecek Kitaplar

Az önce kullandığım örnek, dünyaca ünlü bir çocuk kitabının adıdır: There is a Wocket in My Pocket, ünlü yazar Dr. Seuss’un unutulmaz eseridir.

Bu akılda kalıcı isimle meraklarını uyandırdıktan sonra kitabı sınıfta rahatlıkla okutabilirsiniz. Bu kitap, çocukların başlangıç ve uyak becerilerini geliştirmeleri için mükemmel bir kaynaktır.

Neden mi?

Kitap, gerçek hayattaki nesnelerle neredeyse aynı ses çıkaran hayali yaratıkları anlatır. Örneğin: Zamp in the lamp, Zuk in my book…

Bu konunun pedagojik değerini daha fazla açıklamama gerek yok sanırım.

Öğrencilerinize okutabileceğiniz bir diğer muhteşem kitap da Faint Frogs Feeling Feverish adlı eserdir. Tahmin edebileceğiniz gibi kitap büyüleyici tekerlemelerle ve aliterasyonlarla doludur.

Tekerlemeler, fonemik farkındalıkta ustalaşmaya çalışan çocuklar için olağanüstü faydalıdır.

Zekice kurgulanmış tekerlemelerle dolu bir başka harika kitap da Terrifically Tantalizing Tongue Twisters‘tır.

İşte sınıfınızda deneyebileceğiniz kitaplardan küçük bir seçki:

1. Sheep on a Ship
2. Moses Supposes His Toeses Are Roses
3. Down by the Bay

Kitapların Sınıfta Kullanımı

Artık sınıfa getirebileceğiniz kitapların isimlerini biliyorsunuz.

Peki bu kitaplardan fonem öğretiminde en yüksek verimi nasıl alabilirsiniz?

İşte size yardımcı olacak bazı pratik öneriler –

• Hikayeleri sadece bir kez okumak yerine birkaç kez üst üste okuyun.
• Her okuma seansından sonra yazarların kelimelerle ve seslerle nasıl oynadığını tartışın.
• Öğrencilerinizden bir sonraki kafiyeli kelimenin sesini tahmin etmelerini isteyin.
• Farklı kelimeler arasında ortak bir ses kalıbı tespit edip edemediklerini sorun.
• Son olarak, aynı kalıba uyan başka kelimeler düşünüp bulmalarını isteyin.

Kelime Ailelerini (Word Families) Tanıtmak

Önceki adımları uyguladıysanız bu adım oldukça kolay olacaktır.

Hangi adımdan bahsediyorum?

– Aynı ses kalıbına sahip benzer sesli kelimelerin listesini oluşturmaktan.

Bu listeyi oluşturarak aslında çocukların bir kelime ailesi tablosu inşa etmelerine rehberlik ediyorsunuz.

Colin Hawkins ve Jacqui Hawkins bu stratejinin öncüleridir. Çocuk kitapları Tog the Dog, çocukların harfleri çevirerek kelime ailesi tablosu oluşturmalarını sağlayan mükemmel bir örnektir.

Farklı kelime ailesi tabloları hazırlatmak öğrenciler için harika bir ödev veya sınıf içi grup projesi olacaktır.

Doğrudan Müdahale: Tabancanızdaki Son Mermi!

Şimdiye kadar paylaştığım yöntemler, öğrencilerin çoğunu kendi başlarına denemeler yapmaya teşvik edecektir.

Ancak her çocuk aynı hızda veya yaratıcılıkta ilerleyemez. Çocukları asla aşırı zorlamamalısınız; bu durum merak duygusunu yok eder, kendilerinden ve yeteneklerinden şüphe duymalarına yol açar.

Bu bir öğretmenin yapacağı en son şey olmalıdır!

Geride kalan öğrencilere yardım etmek için doğrudan müdahale yöntemine başvurmalısınız.

Bu yöntem adı kadar basittir: Cevabı kendi kendilerine bulmaları için onları çaresizce bekletmek yerine doğrudan cevabı siz söylersiniz ve mantığını açıklarsınız.

Cevabı doğrudan vererek birkaç kez rehberlik ederseniz, kısa sürede aradaki farkı kapatacak ve kalıbı eninde sonunda kendileri yakalayacaklardır.

Oyunlar Her Zaman En Büyük Yardımcınızdır!

Bir öğretmen olarak oyunların çocuklara herhangi bir konuyu öğretmek için en kusursuz araç olduğunu zaten biliyorsunuz. Dersleri daha neşeli kılmak için oyunları mutlaka işin içine katmalısınız.

Ancak çocukların fonemik farkındalık geliştirmesine doğrudan hizmet eden oyunları seçmelisiniz.

Şu an aklıma gelen çok pratik bir oyun var: “Mutlu Yüz, Üzgün Yüz” (Happy Face, Sad Face) oyunu. Kuralı oldukça basittir: İki kelime söylersiniz. Kafiyeliyse öğrencinizden mutlu bir yüz ifadesi yapmasını istersiniz. Kafiyeli değilse üzgün bir yüz ifadesi yapacaktır.

Bu minik oyun sınıfta adeta sihirli bir etki yaratır.

Aynı oyunun bir başka varyasyonu da oldukça ilgi çekicidir: Öğretmen üç farklı nesne resmi gösterir. Öğrenciler adları birbiriyle kafiyeli olan nesnelerin resimlerini seçerler.

Sınıfınıza tanıtabileceğiniz çok sayıda başka oyun da bulunmaktadır. Bunları makalenin devamında detaylandıracağız.

Akademisyenler Tarafından Geliştirilen 6 Çığır Açıcı Fonemik Farkındalık Yöntemi

Yıllar boyunca birçok akademisyen ve uzman, çocukların ses birimsel farkındalığını artıracak güvenilir yöntemler ortaya koymuştur.

Daha önce bazı temel tekniklerden bahsetmiştim; ancak şimdi ele alacağım yöntemler doğrudan bilimsel makalelerden ve araştırmalardan süzülmüştür. Dolayısıyla bu metotların son derece etkili ve güvenilir olduğunu bilmelisiniz.

Hem öğretmenler hem de ebeveynler çocukları eğitirken bu bilimsel yöntemleri uygulayabilir.

Yöntemleri anlamak için acele etmeyin ve bunları mevcut eğitim rutininize nasıl entegre edebileceğinizi değerlendirin.

Tüm yöntemleri aynı anda kullanmak zorunlu DEĞİLDİR; kendi yapınıza ve öğrencilerinize en uygun olanları seçip uygulayabilirsiniz.

Yöntem 1: Yalıtılmış Sesleri Tanıma

Çocuklara öğretmeniz gereken ilk temel gerçek, çoğu kelimenin birden fazla sesin birleşiminden oluştuğudur. Her kelime aslında ardışık seslerin bir toplamıdır.

Bu son derece temel bir bilgidir, değil mi?

Öyleyse çocuklara önce bu yalın gerçeği kavratın. Akademik çalışmanın yazarı Lewkowicz, makalesinde bu bilginin önemini kuvvetle vurgular.

Ona göre: “Çocuklar kelimelerin içindeki sesleri tespit etmeye çalışmadan önce, tek başına duran konuşma sesleriyle yalıtılmış olarak tanışmalıdır.”

Bir sonraki adım, çocukların bir nesneyi, bir eylemi veya bir hayvanı belirli bir sesle bağdaştırmasını sağlamaktır. Böylece bir ses duyduklarında, o sesle ilişkili nesneyi zihinlerinde hemen canlandırabilirler.

Örneğin, /s/ sesi ile bir yılanın tıslama sesi (Ssssss) arasında somut bir bağ kurabilirsiniz.

Çocukların sesi somut bir varlıkla ilişkilendirmesini sağladığınızda, aslında bir “ses kişiliği” yaratmış olursunuz. Bu durumda yılanın tıslaması, /s/ sesinin karakteri haline gelir.

Benzer şekilde, öten bir horoz /r/ ile, vızıldayan bir arı /z/ ile veya sessizlik işareti /sh/ ile eşleşir.

Bir öğretmen olarak göreviniz, İngilizce fonemik alfabedeki 44 sesin tamamı için bu tür ses kimlikleri oluşturmaktır. Ancak bu ses kimliği her öğrenci için farklı olabilir.

Öğrencilerin kendi tercih ettikleri ses kimliklerini seçmelerine izin vermelisiniz.

Öğrenciler tekil sesleri eksiksiz kavradıktan sonra, bir kelimeyi oluşturan münferit sesleri tespit etmeyi onlara öğretebilirsiniz.

Gerçekten çok pratik ve akılcı bir yöntem, öyle değil mi?

Yöntem 2: İşitsel Sayma

Belirli bir kelimenin gerçek telaffuzunu keşfetmek için o kelimenin sahip olduğu tekil fonemleri belirlemeniz gerekir. Ancak tek tek fonemleri ayrıştırmak hiç de kolay bir iş değildir.

Bu süreç küçük bir çocuk için daha da zorlayıcı olacaktır.

Peki buradaki çözüm nedir?

İşin püf noktası, daha belirgin ve kolayca tespit edilebilir oldukları için önce kelimeleri ve heceleri tanımlamaktır. Bu bakımdan fonem sentezinin ilk adımı, kelimedeki ses ögelerini saymak ve ayrıştırmaktır.

Ancak bu sayma süreci kesinlikle işitsel temelli olmalıdır; yani çocuk kelimenin yazılışını görmemeli, sadece kelimenin sesini duyarak yapısını tahmin etmeye çalışmalıdır.

Kelimenin telaffuzunu duyduktan sonra sesi hecelere böler. Ancak bundan sonra çocuk belirli bir kelimenin kaç foneme sahip olabileceğini sağlıklı bir şekilde söyleyebilir.

Bunu bir örnekle netleştirelim:

Diyelim ki çocuğun analiz etmeye çalışacağı kelime window olsun. İlk adımda biri kelimeyi seslendirir. İkinci olarak çocuk kelimeyi win ve dow olmak üzere iki heceye ayırır. Son olarak fonemik sesleri (/ˈwɪn/ ve /dəʊ/) saymaya ve window kelimesinin gerçek ses yapısını kavramaya çalışır.

Bir çocuk, kelimedeki fonemleri bu aşamaları izleyerek rahatlıkla sayabilir ve tanımlayabilir.

Yöntem 3: Ses Sentezi (Sound Synthesis / Blending)

Ses sentezi, bir kişinin metinleri akıcı ve düzgün okuyabilmesi için sahip olması gereken en temel okuma becerilerinden biridir.

Fonemik farkındalıkta ustalaşma söz konusu olduğunda genellikle en anlaşılır adımlardan biri olarak kabul edilir. Bu tekniğin arkasındaki temel fikir, kelimenin tam sesine ulaşmak için iki veya daha fazla sesi birbirine harmanlamaktır.

Bir öğretmen bu konuda bir öğrenciye nasıl yardımcı olabilir?

Diyelim ki telaffuz edilecek kelime night olsun. Öğretmen kelimenin /n/ sesiyle başladığını ve /ʌɪt/ (ight) sesiyle bittiğini söyler.

Öğrencinin görevi bu sesleri birleştirmek ve /nʌɪt/ (night) kelimesini eksiksiz olarak seslendirmektir.

Görevi şu şekilde özetleyebilirsiniz –

• Başlangıç sesini bul
• Bitiş sesini tanımla
• İki sesi pürüzsüzce kaynaştır

Ancak bu alıştırma kuru kuruya yapıldığında çocuklar için sıkıcı olabilir. Bu yöntemin geliştiricisi Hallie Kay Yopp, etkinliği çocuklar için eğlenceli hale getirecek harika bir fikir geliştirmiştir.

Bu etkinliğin ritmik jingle’lar ve kukla gösterileri eşliğinde yapılabileceğini önermiştir. Bu iki araç sınıftaki atmosferi anında canlandırır.

Yopp, ünlü çocuk şarkısı “If You’re Happy and You Know It, Clap Your Hands” (Mutluysan İnan Bana Alkışla) melodisinin kullanılmasını tavsiye etmiştir.

Öğrenciler bir kelimenin sesini bulmaya çalıştıkları için şarkı sözleri şu şekilde uyarlanır –

If you think you know this word, shout it out!

If you think you know this word, shout it out!

Then tell me what you’ve heard,

If you think you know this word, shout it out!

Yöntem 4: Eşleştirme veya Sesi Kelimeyle Eşleştirme (Sound to Word Matching)

Bu yöntem yeni başlayanlar ve küçük çocuklar için hem basit hem de son derece etkilidir. Diğer birçok yöntem gibi kişinin sesleri zihninde ayrıştırmasına yardımcı olur.

Bu yöntemin temel amacı, adından da anlaşılacağı üzere doğru sesi doğru kelimeyle eşleştirmektir.

Örneğin, bir öğretmen dog kelimesinin sesini öğretmeye çalışıyorsa, bir köpek resmi gösterir.

Ardından şu şekilde sorular yöneltir –

“Bu bir Cccc-og mu, bir Dddd-og mu, yoksa bir Llll-og mu?”

Öğrenciler doğru sesi seçerek yanıt verirler.

Öğretmen soruları çeşitlendirebilir: “Dog kelimesinde bir /d/ sesi var mı?” veya “/c/, /d/ ya da /l/ seslerinden hangisi dog ile uyuşuyor?” şeklinde sorabilir.

Temel amaç sesi doğru kelimeyle bağdaştırmaktır – hepsi bu!

Bu yöntemin de mucidi olan Yopp, bu süreçte Old McDonald had a farm gibi popüler çocuk şarkılarının melodilerinin kullanılmasında ısrar etmiştir.

Popüler melodileri kullanma fikrinin çocuklar üzerinde kesinlikle olumlu bir etki yarattığını göreceksiniz.

Yöntem 5: Ses Tanımlama ve Konumlandırma

Bu yöntem, bir kelimenin veya kelimenin sesinin üç temel bölümden oluştuğunu varsayar: başlangıç, orta ve bitiş.

Öğrenci bir kelimeyi dinler, sesleri bu üç parçaya ayırır ve ardından parçaları ilgili üç yuvaya yerleştirir.

Öğrencilerinize ses konumlarını bir trenin vagonları gibi düşünmelerini söyleyebilirsiniz:

1. Başlangıç kısmı – Lokomotif
2. Orta kısım – Yolcu vagonları
3. Bitiş kısmı – Son vagon

Bunu bir örnekle somutlaştıralım.

Pig kelimesini ele alalım. İlk veya başlangıç sesi /p/, orta kısım /ɪ/ ve son kısım /g/ sesidir. Her üç parçayı birleştirdiğinizde /pɪg/ sesini elde edersiniz.

Bununla birlikte, bu dizilimin dışında farklı hece kombinasyonları da olabilir –

• Sessiz-Sesli-Sessiz (CVC) dizilimi
• Sessiz-Sesli (CV) dizilimi
• Sesli-Sessiz (VC) dizilimi

Dizilim ne olursa olsun temel prensip basittir: Sesleri ayırt etmek, doğru konumlara yerleştirmek ve genel sesi oluşturmak için parçaları birleştirmek.

Yöntem 6: Ses Segmentasyonu (Tam Ses Ayrıştırma)

Son yöntem olan ses segmentasyonu, çocuklar için temel yöntemlerin en zorlusu olarak kabul edilir. Bu metot, ses tanımlama ve konumlandırma tekniğine oldukça benzer.

Ancak küçük bir metodolojik farkı vardır. İşleyiş şu şekildedir –

1. Kelimenin sesini dikkatle dinle,
2. Kelimenin içindeki fonemleri zihnen yalıt,
3. Ayrılan fonemleri sırasına göre tek tek seslendir,
4. Kelimedeki sesi yeniden oluşturmak için tekil fonemleri bir araya getirip harmanla.

Bazı dilbilim uzmanları bu yöntemin ileri düzey bir teknik olduğunu ve temel yöntemlerde ustalaşmış öğrencilere öğretilmesi gerektiğini belirtmektedir. Ancak bu strateji, heceleme yarışmalarına hazırlanan ve spelling bee kelimeleri çalışan öğrenciler için harika sonuçlar vermektedir.

Genel Gözlemler

Fonetik yazım ilk baktığınızda göz korkutucu ve karmaşık görünebilir.

Sakın cesaretinizi kırmayın!

Öğrenilecek çok şey vardır, ancak nihai sonuç kesinlikle bu çabaya değer. Çocuğunuz, öğrenmenin kapılarını ardına kadar açacak çok güçlü bir kelime temeline sahip olacaktır.

Bir şampiyon gibi harfleri birleştirin!

Sizin veya Çocuğunuzun Fonemleri Öğrenmesine Yardımcı Olabilecek Oyunlar

Oyun oynamayı kim sevmez ki?

O oyun bir kavramın öğrenilmesini ve pekiştirilmesini sağladığında çok daha değerlidir.

Birkaç yıl önce bilgisayar programlama ve yazılım geliştirme alanında çalışan bir arkadaşımla konuşuyordum. Gençlerin yeni cihazları kullanmayı yaşlılara kıyasla neden çok daha hızlı öğrendiğinden bahsediyorduk.

Ne de olsa daha fazla hayat tecrübesi ve olgunlukla, yetişkin birinin kavramları daha hızlı kavramasını beklersiniz.

Onun cevabı ne oldu dersiniz?

Oyunlar.

Genç bir insanın yeni teknolojileri kullanmayı sadece eğlenceli ve keyifli bir yolla öğrendiğini savundu. Yaşlılar ise teknolojiyi çoğunlukla daha sıkıcı işler için kullanıyorlardı.

Başka bir deyişle, teknolojide ustalaşma sürecinde heyecan unsuru yoktu.

Bu teori neredeyse her türlü öğrenme ortamına uyarlanabilir.

Eğitici oyunların bu kadar popüler olmasının nedeni de budur. Bir insanın beyzbol ve futbol kurallarını bir çırpıda öğrenip, trafik kurallarını öğrenirken zorlanmasının temelinde bu yatar.

Dolayısıyla fonetik ve sight words (görsel kelimeler) öğrenmenin en iyi yolu oyun oynamaktır. SpellQuiz, SBO ile Spelling Bee oyunlarını çevrimiçi ortama taşıyarak yepyeni bir soluk getirmiştir.

İşte internette bulduğum ve çok faydalı olacağına inandığım bazı oyunların listesi –

Scoop & Spell

Web Sitesi / Geliştirici: This Reading Mama

Kaşıkla harf toplayıp kelime oluşturmaya dayalı uygulamalı bir heceleme etkinliğidir. Öğrencinin seçtiği harfin fonetik sesini de söylemesi kuralını ekleyerek oyunu zenginleştirebilirsiniz.

Sidewalk Chalk Spelling Hop

Web Sitesi / Geliştirici: Relentlessly Fun, Deceptively Educational

Harflerle oynanan seksek oyunu. İhtiyacınız olan tek şey bir kaldırım tebeşiri; ardından çocuklar doğru seslerin üzerine zıplayarak kelimeleri seslendirir!

Stamp Your Words

Web Sitesi / Geliştirici: Lessons Learnt Journal

Erken okuma evresinde en kritik beceri, tekil kelimeleri doğru ve akıcı biçimde okuyabilmektir. Harf damgaları kullanarak Sessiz-Sesli-Sessiz kelimeleri kağıda basmak, görsel ve dokunsal hafızayı güçlendirir.

Bu damga oyununu öğrenmesi çok kolaydır ve sınırsız kelime varyasyonu sunar.

Go on a Word Treasure Hunt

Web Sitesi / Geliştirici: Hands On: As We Grow

Mevcut görsel kelimeler listesindeki harfleri evin içine saklayarak yapılan heyecanlı bir hazine avı etkinliği.

Make a Spelling Word Search Puzzle

Web Sitesi / Geliştirici: This Reading Mama

Çocuğunuza boş bir kelime arama bulmacası şablonu verin ve kelimeleri onun yerleştirmesini sağlayın. Bulmacayı bizzat hazırlamak, harflerin ve seslerin zihne kusursuz yerleşmesini sağlar.

Use a Spelling Dictionary

Web Sitesi / Geliştirici: The Measured Mom

Bir çocuğa fonetik yazımı ve okumayı öğretmenin en iyi yolunun kendi sözlüğünü oluşturmasına izin vermek olduğunu hiç düşünmüş müydünüz?

Dot Sticker Spelling

Web Sitesi / Geliştirici: School Time Snippets

Renkli yuvarlak çıkartmalarla kelime üretmece: Scrabble mantığını ince motor becerileriyle birleştiren harika bir fikir.

Post-a-Word

Web Sitesi / Geliştirici: This Reading Mama

Yapışkanlı not kağıtlarını (Post-it) evin farklı noktalarına yapıştırarak kelimeleri bulup doğru telaffuz etme oyunu.

Make a Giant Crossword Puzzle

Web Sitesi / Geliştirici: A Mom with a Lesson Plan

Bahçe zeminine tebeşirle devasa bir karebulmaca çizin: Fiziksel büyüklük öğrenmeyi çok daha akılda kalıcı kılar!

Phonics Jumping Game

Web Sitesi / Geliştirici: Learners in Bloom

Farklı bir seksek oyunu! Kelimeyi tamamlamak için doğru fonetik karenin üzerine zıplayın ve sesi telaffuz edin.

Play Word Rocket

Web Sitesi / Geliştirici: Playdough to Plato

Fonetik ve telaffuzda başarıya giden yolda geri sayım: Her doğru ses roketin fırlatılmasına bir adım daha yaklaştırır!

Spell with Beads

Web Sitesi / Geliştirici: Frugal Fun 4 Boys

Çocuklar elleriyle bir şeyler üretmeyi sever. Harfli boncukları ipe dizerek kelimeleri inşa etmeye ne dersiniz?

Spell with LEGO Letters

Web Sitesi / Geliştirici: This Reading Mama

Çoğu evde LEGO blokları bulunur. Blokların üzerine harfler yapıştırarak heceleri ve sesleri fiziksel olarak birleştirebilirsiniz.

Spell the Most Words Game

Web Sitesi / Geliştirici: No Time for Flashcards

Evinizde bir “Hedef Dört” (Connect Four) oyunu varsa, onu fonetik kelime dizme oyununa dönüştürün!

Spinning Straw Spellers

Web Sitesi / Geliştirici: Still Playing School

İç içe geçmiş pipetleri döndürerek başlangıç ve uyak seslerini hızlıca değiştirip kelime aileleri türetme oyunu.

Build Words with Rocks

Web Sitesi / Geliştirici: Sugar Ants

Çocuklar taş toplamaya bayılır. Toplanan taşların üzerine harfler yazarak bahçede kelimeler oluşturun.

Glitter Spelling

Web Sitesi / Geliştirici: Here Come the Girls

Işıltılı simler üzerine parmakla harfleri çizmek: Duyusal ve görsel hafızayı harekete geçiren harika bir yöntem.

Play Word Bump!

Web Sitesi / Geliştirici: This Reading Mama

Matematik, zar atma ve fonetik kelime tanımayı bir araya getiren son derece çekişmeli bir masa oyunu.

Roll a Sight Word

Web Sitesi / Geliştirici: I Can Teach My Child

Çocuk zarı atar ve gelen sayı kaç ise tam o kadar harfe veya sese sahip bir kelimeyi heceleyip söyler.

Making Words

Web Sitesi / Geliştirici: Buggy and Buddy

Belirlenen uzun bir kelimenin içindeki harfleri kullanarak kısıtlı sürede mümkün olduğunca çok kısa kelime üretmece.

Paint your Words

Web Sitesi / Geliştirici: Childhood 101

Boya ve fırçalar: Çocuğunuzun /k/-/a/-/t/ seslerini resim kağıdına boyayarak somutlaştırmasına izin verin!

Oversized Letter Cards for Spelling

Web Sitesi / Geliştirici: This Reading Mama

Büyük düşünün! Çocuğunuzun ilgisini çekmek için devasa boyutlu harf kartlarıyla kelimeler oluşturmaktan daha iyi bir yol olabilir mi?

Seek and Find Spelling Game

Web Sitesi / Geliştirici: What Do We Do All Day?

Kum veya bakliyat dolu bir kabı eleyerek saklı harfleri gün yüzüne çıkarmak adeta bir arkeolojik hazine kazısı gibidir!

Rainbow Write Your Words

Web Sitesi / Geliştirici: Nurture Store

Kelimeleri gökkuşağının tüm renkleriyle üst üste yazarak harflerin ve seslerin görsel formunu hafızaya kazıma.

Words 3 Ways

Web Sitesi / Geliştirici: Teach Mama

Üzerinden geç, kopyala, aklından yaz: Kelimeleri ve sesleri kalıcı hale getiren üç aşamalı mükemmel sistem.

Use Crayon Resist

Web Sitesi / Geliştirici: This Reading Mama

Beyaz mum boyayla kağıda kelimeler yazın ve üzerini suluboyayla boyayın: Kelimeler sihir gibi aniden belirsin!

Spell with Pipe Cleaners

Web Sitesi / Geliştirici: Make and Takes

Renkli şönilleri (pipet temizleyicileri) bükerek harfler oluşturmak ve o sırada harfin sesini çıkarmak.

Spell with Your Fingers

Web Sitesi / Geliştirici: Home School Innovation

Kelimeyi havada veya bir tuz/kum tepsisinde parmakla yazarak dokunsal hafızayı sürece dahil etmek.

Use Word Sorts

Web Sitesi / Geliştirici: This Reading Mama

İngilizcedeki sessiz harfleri, özellikle de önceki sesli harfi uzatan “sessiz e” (Silent e) mantığını kavramak için harika bir sınıflandırma oyunu.

Spell with Cereal

Web Sitesi / Geliştirici: A Mom with a Lesson Plan

Halka şeklindeki kahvaltılık gevrekleri atıştırmalık yaparken aynı zamanda harf ve ses sayma aracı olarak kullanmak.

Finger Tap Spelling

Web Sitesi / Geliştirici: This Reading Mama

Çocuk kelimeyi yazmadan önce her bir hece ve ses birimi için parmağını masaya vurarak ritim tutar.

Car Track Delivery Spelling Game

Web Sitesi / Geliştirici: Stay at Home Educator

Oyuncak arabaları pistte sürerek kelimeyi oluşturan doğru harfleri toplayıp teslim etmece oyunu.

Editable Spring Word Games

Web Sitesi / Geliştirici: This Reading Mama

Farklı seviyelere göre düzenlenebilen ve beş ayrı kelime oyununu oynamanıza imkan veren modüler oyun tahtası.

Visual Spelling Practice

Web Sitesi / Geliştirici: Home Literacy Blueprint

Sadece sesle öğrenmekte zorlanan görsel öğreniciler (visual learners) için özel olarak tasarlanmış pratikler.

Roll & Cover Spelling Words

Web Sitesi / Geliştirici: This Reading Mama

Zarı atın, ilgili kelimeyi tabloda bulun ve fonemik transkripsiyonunu seslendirerek üzerini kapatın.

Make a Spelling Garage

Web Sitesi / Geliştirici: 123 Homeschool 4 Me

Oyuncak arabaları üzerinde belirli fonetik seslerin yazılı olduğu garaj bölmelerine park etme oyunu.

Roll and Cover

Web Sitesi / Geliştirici: This Reading Mama

Kesirler ve bölme gibi temel matematiksel kavramları zar atarak eğlenceli biçimde öğreten hazır oyun şablonu.

Letter Lacing

Web Sitesi / Geliştirici: Mama Miss

Harf kartlarına ip geçirerek sesleri ardışık olarak bağlama ve dokunarak hissetme etkinliği.

Roll & Write Words

Web Sitesi / Geliştirici: This Reading Mama

Zarı at ve gelen kelimeyi hızla kağıda yaz: Basit, tempolu ve son derece pekiştirici.

Spelling Hangman

Web Sitesi / Geliştirici: Mom to 2 Posh Lil Divas

Beyaz tahta üzerinde oynanan klasik adam asmaca oyunu: Harfleri ve sesleri bağlam içinde tahmin etmek için idealdir.

Use a Board Game

Web Sitesi / Geliştirici: Teach Beside Me

İlerlemek için durulan karedeki heceleme görevini başarıyla tamamlamayı gerektiren eğlenceli bir masa oyunu.

Spell with a Word Family Dictionary

Web Sitesi / Geliştirici: The Measured Mom Konuk Yazısı

Öğrenilen kelime ailelerini derli toplu kaydetmek ve fonetik hafızayı tazelemek için tutulan özel sözlük defteri.

Play a Word Stretching Game

Web Sitesi / Geliştirici: Simple Play Ideas

Twister oyunundan esinlenilmiş: Çocuklar el ve ayaklarını söylenen kelimelerin üzerine uzatarak yerleştirirler.

Spelling Word Search Puzzles

Web Sitesi / Geliştirici: This Reading Mama

Fonetik ipuçlarını takip ederek harf tablosu içinden doğru kelimeleri bulup çıkarma bulmacası.

Invented Spelling

Web Sitesi / Geliştirici: 1+1+1=1

Çocuğun kısaltmalardan ve ipuçlarından yola çıkarak kelimeler türettiği yaratıcı bir zihin geliştirme oyunu (örneğin “I found a Mom!” cümlesinden “IFAM” üretmek gibi).

Spelling Puzzles

Web Sitesi / Geliştirici: No Time for Flash Cards

Parçaları birleştirildiğinde kelimenin yazılışını ve ilişkili resmi tamamlayan eğitici yapbozlar.

Missing Letter Spelling Game

Web Sitesi / Geliştirici: Imagination Soup

Eksik harfi ve sesi tahmin ederek kelimeyi eksiksiz tamamlamaya yönelik harika bir alıştırma.

Sidewalk Chalk Sight Words Game

Web Sitesi / Geliştirici: This Reading Mama

Görsel kelimeleri açık havada kaldırım tebeşirleriyle yere çizerek öğrenmenin ferahlatıcı yolu.

Spelling Battleship

Web Sitesi / Geliştirici: Relentlessly Fun, Deceptively Educational

Harf ve ses kareleri koordinatlarıyla oynanan Amiral Battı oyunu: Çocukların heyecanla katıldığı bir yarışma.

Beginner Sight Words Letter Match

Web Sitesi / Geliştirici: The Tool Box

Başlangıç seviyesindeki çocukların bilişsel fonksiyonlarını ve kelime eşleştirme hızını artıran temel kart oyunu.

Yazılı Semboller: Fonemler Üzerine İleri Düzey Dersler

Şu ana kadar çocuklara fonemleri ve sesleri öğretirken kullanabileceğiniz temel yöntemlere odaklandık.

Peki çocuklar temel adımları kavradığında ve ileri düzey çalışmalara hazır olduğunda ne yapmalısınız?

İşte bu nedenle kılavuzun bu bölümünü ileri düzey eğitime ayırdım.

Buradaki hedefiniz, fonemik alfabenin yazılı sembollerini (fonetik transkripsiyonu) öğretmektir.

Bir öğrenci bu fonemik sembolleri okumayı öğrendikten sonra göreviniz tamamlanmış demektir: Artık karşılaştığı her kelimeyi kendi başına doğru seslendirebilir!

Önce öğrencilerinize İngilizcede sözlüklerde yer alan ve bir kelimenin gerçek sesini şüpheye yer bırakmadan gösteren ikinci bir alfabe olduğunu açıklayın.

Bunları sözlüklerde köşeli parantezler içinde görmüşsünüzdür: Bir kelimenin nasıl telaffuz edilmesi gerektiğini tam olarak gösteren işaretlerdir.

Öğrencilerinizin hayatları boyunca hiçbir kelimeyi yanlış telaffuz etmemesini istiyorsanız, onlara bu sembolleri öğretmelisiniz.

Peki bu eğitime nereden başlamalısınız?

Onlara tüm fonemik sembollerin listesini verin ve en azından fonetik dersleri boyunca bu listeyi her an yanlarında bulundurmalarını isteyin.

Bu listeyi kusursuz telaffuzun pratik bir yol haritası olarak adlandırabiliriz!

Konuyu netleştirmek için öğretim alanlarını şu beş başlık altında inceleyeceğiz:

• Sesli Harfler (Vowels)
• Diftonglar (Diphthongs / Çift Ünlüler)
• Digraflar (Digraphs / İki Harfli Sesler)
• Sessiz Harf Kümeleri (Consonant Blends)
• Heceler (Syllables)

Sesli Harfler (Vowels)

Sesli harfin (ünlünün) gerçek tanımı nedir?

Çoğu kişinin şu tanımı ezberlediğinden eminim: “Sesli harfler, sessiz olmayan harflerdir!” veya “A, E, I, O ve U sesli harflerdir!”.

Bunlar yanlış değildir ama harflerin fonetik karakterini tam olarak açıklamaz.

Fonetik biliminde sesli harfler veya ünlü sesler, ağzımızın parçaları (dudaklar, dil, dişler) birbirine temas etmeden ve hava yolunu tıkamadan çıkardığımız seslerdir. Ağzınızı tamamen açık tutarak da bu sesleri üretebilirsiniz.

Peki İngilizcede kaç tane sesli harf vardır?

Çoğunuzun sorunun çok kolay olduğunu düşünüp “Sadece 5 tane!” dediğini duyar gibiyim.

Yanlış!

Alfabede sesli harfleri simgeleyen 5 harf vardır; ancak İngilizcede tam 15 adet saf sesli harf sesi (ünlü fonem) bulunmaktadır.

Neden böyledir?

Çünkü bazı sesli harfler kısa okunur (örneğin pet), bazıları ise uzun okunur (örneğin feet). Dolayısıyla her bir sesli harf süresine ve niteliğine bağlı olarak farklı ses değerlerine sahiptir.

Temel sınıflandırma şöyledir –

1. Uzun Sesliler – 5
2. Kısa Sesliler – 5
3. Karmaşık veya Diğer Sesliler – 5

Aşağıdaki tablo sesli harf seslerini anlamanıza yardımcı olacaktır –

Uzun ve Kısa Sesli Harf Sesleri
Sıra No	Sesli Harf	Ses Kalıbı	Ses Sembolü	Örnekler
1	a	Kısa	/æ/	cat
2		Uzun	/eɪ/	cake
3	e	Kısa	/ɛ/	bed
4		Uzun	/i/	keep
5	i	Kısa	/ɪ/	sit
6		Uzun	/yu/	bike
7	o	Kısa	/ɑ/	top
8		Uzun	/oʊ/	home
9	u	Kısa	/ʌ/	sun
10		Uzun	/yu/	cute

Bunlar ilk on sesti. Geriye kalan beş ses, iki farklı ünlü tonunun harmanlanmasıyla oluştukları için karmaşık sesli sesler olarak adlandırılır.

Aşağıdaki listeyi inceleyin –

Karmaşık Sesli Harf Sesleri
Sıra No	Ses Adı	Ses Sembolü	Örnekler
1	Diğer u	/ʊ/	Put
2	Oo sesi	/u/	Soon
3	Aw sesi	/ɔ/	Dog
4	Oi sesi	/ɔɪ/	Join
5	Ow sesi	/aʊ/	Down

Böylece İngilizcede toplam 15 sesli harf sesi bulunmaktadır; bazı dilbilimciler bu sayıyı 12 olarak da sınıflandırabilmektedir. Farklı sınıflandırma ekolleri mevcuttur ve her ikisi de geçerlidir.

Diftonglar (Diphthongs / Çift Ünlüler)

Diftonglar da özünde birer sesli harf sesidir. Fonetik biliminde sesli harfler ikiye ayrılır:

• Monoftonglar (Tek Ünlüler): /ɛ/, /i/, /ɪ/ gibi sabit sesler
• Diftonglar (Çift Ünlüler): /aʊ/, /ɔɪ/, /oʊ/ gibi bir ünlüden diğerine kayan sesler

Diftongların kesin tanımı şöyledir: Aynı hece içinde iki sesli harf birleşerek tek bir fonem oluşturduğunda, buna bir diftong (çift ünlü veya kayan ünlü) denir.

Aşağıdaki diftong örnekleri tablosuna göz atalım:

Diftong Sesleri
Sıra No	Ses Adı	Ses Sembolü	Örnekler
1	Ow sesi	/aʊ/	Down
2	Oi sesi	/ɔɪ/	Join
3	Ou sesi veya uzun o	/oʊ/	Home

 

Digraflar (Digraphs / İki Harfli Sesler)

Digraflar diftonglara çok benzer, ancak aralarında köklü bir fark vardır. Diftonglar her zaman sesli harflerden oluşurken, digraflar hem sesli hem de sessiz harflerden oluşabilir:

Digrafın tanımı şöyledir: İki harf bir araya gelerek tek bir fonem (ses birimi) oluşturduğunda buna digraf denir.

Tanıma göre iki tür digraf vardır –

• Sesli Digraflar
• Sessiz Digraflar

Sesli digraflar, bir araya gelerek tek bir fonem oluşturan iki sesli harftir. Örneğin away kelimesindeki “ay” sesi bir sesli digraftır.

Sessiz digraflar ise bir araya gelerek tek bir fonem oluşturan iki sessiz harftir. Örneğin shark kelimesindeki “sh” sesi bir sessiz digraftır.

Digraflar tablosunu inceleyelim –

Digraf Sesleri
Sıra No	Digraf	Digraf Türü	Örnekler
1	Ch	Sessiz	Chair, Choose, Much
2	Th	Sessiz	Thing, Think, Thank, Math
3	Ea	Sesli	Wheat, Seat, Beat, Neat
4	Oa	Sesli	Goat, Boat, Float, Oat

 

Sessiz Harf Kümeleri (Consonant Blends)

Sessiz harf kümesi (blends), mutlaka öğrenilmesi gereken bir başka temel unsurdur. Belirli bir sırada yan yana gelen ve her bir harfin kendi sesini koruyarak ardışık okunduğu kümeleri hiç fark ettiniz mi?

Şu kelimeler arasındaki ortak noktayı görebiliyor musunuz?

“fact, tact, duct, inject, act, project vb.”

Bu kelimelerin tümü bitiş kısmında aynı -ct ses kümesine sahiptir! İşte bu, sessiz harf kümesinin klasik bir örneğidir.

İki veya daha fazla sessiz harf sesi bir araya gelip her biri duyulabilir sesini kaybetmeden akıcı bir şekilde kaynaştığında, buna sessiz harf kümesi (consonant blend veya cluster) denir.

• Başlangıç sessiz harf kümesi – Kelimenin başında yer alanlar
• Bitiş sessiz harf kümesi – Kelimenin sonunda yer alanlar

Sessiz Harf Kümeleri
Sıra No	Sessiz Harf Kümesi	Küme Türü	Örnekler
1	Bl-	Başlangıç	Blue, bloom, black, bless
2	Cl-	Başlangıç	Clear, clean, class, clue, clam
3	-ct	Bitiş	Act, fact, duct, erect, dissect
4	-nd	Bitiş	And, rand, brand, hand, sand, land

 

Heceler Hakkında Her Şey: Fonemler Konusundaki En Önemli Ders

Makaleyi buraya kadar dikkatle okuduysanız, “hece” kavramından defalarca bahsettiğimi fark etmişsinizdir.

Fonemik farkındalık eğitimi hece bilgisi olmadan kesinlikle tamamlanmış sayılamaz.

Peki hece tam olarak nedir?

Heceler, bir kelimenin tam sesini oluşturan ritmik ses parçalarıdır. Temelde iki veya daha fazla hece bir araya gelerek bir kelimeyi meydana getirir. Ancak hiçbir ses veya harf topluluğu, içinde en az bir sesli harf bulunmadığı sürece hece olarak kabul edilemez.

Örneğin paper kelimesini ses öbeklerine ayırırsanız, pa-per sonucunu elde edersiniz. Hem pa hem de per kendi sesli harfine sahip bağımsız hecelerdir.

Dolayısıyla paper kelimesinde pa ve per olmak üzere iki hece vardır.

Görüldüğü üzere her hece mutlaka en az bir sesli harf içermek zorundadır.

Heceler temel olarak iki gruba ayrılır –

1. Açık heceler (Open syllables)
2. Kapalı heceler (Closed syllables)

Bir hece sesli bir harfle bitiyorsa buna açık hece denir. Hece sessiz bir harfle bitiyorsa kapalı hece olacaktır.

Aşağıdaki tabloyla aralarındaki farkı çok daha net görebilirsiniz –

Açık ve Kapalı Heceler
Sıra No	Örnek Kelime	Hece Ayrımı	Hece Türü
1	Apron	Ap-ron	Açık
2	Pilot	Pi-lot	Açık
3	Seven	Sev-en	Kapalı
4	Doctor	Doc-tor	Kapalı

Bir Kelimede Kaç Hece Bulunabilir?

Bir kelimede yer alan hece sayısı kelimeden kelimeye değişir.

Bu nedenle dil uzmanları kelimeleri içerdikleri hece sayısına göre sınıflandırmışlardır.

Temelde kelimeler hece sayısına göre dört kategoriye ayrılır –

1. Tek heceli kelimeler (Mono-syllabic) – Yalnızca bir hecesi olanlar
2. İki heceli kelimeler (Di-syllabic) – İki hecesi olanlar
3. Üç heceli kelimeler (Tri-syllabic) – Üç hecesi olanlar
4. Çok heceli kelimeler (Poly-syllabic) – Üçten fazla hecesi olanlar

Bu kavramı da net bir tabloyla özetleyelim:

Hece Sayısına Göre Kelimelerin Sınıflandırılması
Sıra No	Örnek Kelime	Hece Ayrımı	Hece Sayısı	Kelime Türü
1	Cat	Cat	1	Tek heceli
2	Pilot	Pi-lot	2	İki heceli
3	Magical	Ma-gi-cal	3	Üç heceli
4	Librarian	Li-bra-ri-an	4	Çok heceli

 

Fonemik farkındalıkta ustalaşmak istiyorsanız hece kavramını bol bol çalışmalısınız; bu çalışma her denemede en doğru telaffuzu üretmenizi sağlayacak temel anahtardır.

Son Ders: Daha İyi Fonemik Farkındalık İçin IPA Tablosunu Anlamak

Şimdi bu kılavuzda ele alacağımız en heyecan verici ve en önemli finale geldik: IPA tablosu.

İngilizce dilinde 44 ses olduğunu söylediğimi hatırlıyorsunuz, değil mi? IPA tablosu, tüm bu 44 sesi ve her bir sesle bağlantılı uluslararası standart sembolleri bünyesinde barındırır.

Peki nedir bu IPA tablosu?

Uluslararası Fonetik Alfabe (International Phonetic Alphabet – IPA), ilgili seslerle bağlantılı sembollerden oluşan evrensel bir sistemdir. Latin alfabesini temel alır ve 19. yüzyılın sonlarında geliştirilip standartlaştırılmıştır.

IPA tablosu basitçe her sesin karşılığı olan sembollerin bütünüdür.

İnternette “IPA Chart” araması yapacak olursanız kafa karışıklığı yaşayabilirsiniz.

Her bir simgenin akademik adı, dilin hangi pozisyonda durduğu gibi aşırı teknik detaylar göz korkutabilir.

Ancak bizim amacımız çocukları veya kendimizi gereksiz teoriye boğmak değil, doğru telaffuza ulaşmaktır.

Bu yüzden sembollerin pratikte nasıl ses verdiğine odaklanacağız.

IPA Tablosu (Sessiz Harfler)
Fonem Sıra No	Fonemik Sembol	Karşılık Gelen Harfler / Grafemler	Örnekler
1	/b/	b, bb	Bag, chubby
2	/d/	d, dd, ed	Lad, daddy, drilled
3	/f/	f, ff, ph, gh, lf, ft	Fill, puff, graph, enough, calf, soften
4	/g/	g, gg, gh, gu, gue	Guy, begging, ghoul, guest, dialogue
5	/h/	h, wh	Hole, whom
6	/dʒ/	j, ge, g, dge, di, gg	Joy, sage, giraffe, badge, soldier, exaggerate
7	/k/	k, c, ch, cc, lk, qu, q, ck, x	Kill, cart, chemistry, accent, folklore, bouquet, quiet, sack, tax
8	/l/	l, ll	Lie, small
9	/m/	m, mm, mb, mn, lm	Mine, summer, tomb, column, calm
10	/n/	n, nn,kn, gn, pn	Sun, sunny, know, gnat, pneumonia
11	/p/	p, pp	Sap, sipping
12	/r/	r, rr, wr, rh	Roar, parrot, wreck, rhyme
13	/s/	s, ss, c, sc, ps, st, ce, se	Soil, fuss, circle, science, psych, listen, race, force
14	/t/	t, tt, th, ed	Tin, better, Thomas, flipped
15	/v/	v, f, ph, ve	Vent, of, Stephen, live
16	/w/	w, wh, u, o	Wet, why, quick, noir
17	/z/	z, zz, s, ss, x, ze, se	zed, buzz, his, scissors, xylophone, craze
18	/ʒ/	s, si, z	treasure, division, azure
19	/tʃ/	ch, tch, tu, ti, te	chip, watch, future, action, righteous
20	/ʃ/	sh, ce, s, ci, si, ch, sci, ti	sham, ocean, sure, special, pension, machine, conscience, station
21	/θ/	th	thongs
22	/ð/	th	leather
23	/ŋ/	ng, n, ngue	ring, pink, tongue
24	/j/	y, i, j	you, onion, hallelujah

 

IPA Tablosu (Sesli Harfler)
Fonem Sıra No	Fonemik Sembol	Karşılık Gelen Harfler / Grafemler	Örnekler
1	/æ/	a, ai, au	cat, plaid, laugh
2	/eɪ/	a, ai, eigh, aigh, ay, er, et, ei, au, a_e, ea, ey	end, bread, bury, friend, said, many, leopard, heifer, aesthetic
3	/e/	e, ea, u, ie, ai, a, eo, ei, ae	end, bread, bury, friend, said, many, leopard, heifer, aesthetic
4	/i:/	e, ee, ea, y, ey, oe, ie, i, ei, eo, ay	be, bee, meat, lady, key, phoenix, grief, ski, deceive, people, quay
5	/ɪ/	i, e, o, u, ui, y, ie	it, england, women, busy, guild, gym, sieve
6	/aɪ/	i, y, igh, ie, uy, ye, ai, is, eigh, i_e	spider, sky, night, pie, guy, stye, aisle, island, height, kite
7	/ɒ/	a, ho, au, aw, ough	swan, honest, maul, slaw, fought
8	/oʊ/	o, oa, o_e, oe, ow, ough, eau, oo, ew	open, moat, bone, toe, sow, dough, beau, brooch, sew
9	/ʊ/	o, oo, u,ou	wolf, look, bush, would
10	/ʌ/	u, o, oo, ou	lug, monkey, blood, double
11	/u:/	o, oo, ew, ue, u_e, oe, ough, ui, oew, ou	who, loon, dew, blue, flute, shoe, through, fruit, manoeuvre, group
12	/ɔɪ/	oi, oy, uoy	join, boy, buoy
13	/aʊ/	ow, ou, ough	now, shout, bough
14	/ə/	a, er, i, ar, our, ur	about, ladder, pencil, dollar, honour, augur
15	/eəʳ/	air, are, ear, ere, eir, ayer	chair, dare, pear, where, their, prayer
16	/ɑ:/	a	arm
17	/ɜ:ʳ/	ir, er, ur, ear, or, our, yr	bird, term, burn, pearl, word, journey, myrtle
18	/ɔ:/	aw, a, or, oor, ore, oar, our, augh, ar, ough, au	paw, ball, fork, poor, fore, board, four, taught, war, bought, sauce
19	/ɪəʳ/	ear, eer, ere, ier	ear, steer, here, tier
20	/ʊəʳ/	ure, our	cure, tourist

Daha Fazla Fonem Var mıdır?

İşte İngilizcenin temelini oluşturan 44 fonemin tamamı ve bu seslerin kelimeler içindeki somut kullanım örnekleri bunlardır. Belirttiğim gibi bu standart tablo 19. yüzyılın sonlarında şekillendirilmiştir.

Zaman içinde dilbilimciler IPA tablolarına çok daha fazla sembol eklemişlerdir. Uluslararası Fonetik Derneği’nin (IPA) resmi web sitesini ziyaret ederseniz, dünya dillerini kapsayan sembol sayısının 44’ün çok üzerinde olduğunu görürsünüz.

Günümüzde IPA sisteminde yeryüzündeki tüm insan dillerini eksiksiz yazıya dökmek amacıyla 107 fonetik harf, 52 aksan işareti ve 4 bürünsel işaret bulunmaktadır.

Son Sözler

Fonemik farkındalık üzerine hazırladığım kapsamlı rehber burada sona eriyor. Düşüncelerinizi paylaşmaktan çekinmeyin; aklınıza takılan herhangi bir soru varsa aşağıdaki yorumlar kısmına yazın, memnuniyetle yanıtlarım.

Fonemik farkındalıkta ustalaşırsanız, İngilizce dilindeki her bir kelimeyi hatasız ve kusursuz telaffuz edebilirsiniz. Bu, ömür boyu faydasını göreceğiniz olağanüstü bir dil becerisidir. Öyleyse ne bekliyorsunuz? Pratik yapmaya bugünden başlayın!

SpellQuiz’deki çevrimiçi kelime testini denemeyi unutmayın. Sitemizde yer alan yazım ve heceleme alıştırma materyalleriyle fonemik farkındalığınızı çok daha hızlı geliştirebilirsiniz.